สิ่งที่เกิดขึ้นมาย่อมมีเหตุผลในการเกิดขึ้นมา และสิ่งใดที่ดับไปก็ย่อมมีเหตุผลที่ดับไปเสมอ ไม่มีสิ่งใดเกิดขึ้นลอย ๆ เมื่อสิ่งนี้มี สิ่งนั้นจึงมี มันจึงถักทอเป็นโชคชะตาต่อเนื่องต่อไปอย่างไม่ขาดสาย ชีวิตก็เฉกเช่นกัน ที่มันไม่มีหลักการตายตัวว่าสิ่งนี้เกิดขึ้นมาได้อย่างไร แต่เมื่อเราเสาะแสวงหาคำตอบเราจะค้นพบว่า ทุกสิ่งเป็นเรื่องธรรมดาสามัญที่โลกนี้กำลังขับเคลื่อนไป แล้วมันเป็นสายใยที่ไม่มีวันแยกออกจากกันได้เลย นั่นจึงเรียกว่าความสัมพันธ์ระหว่างเหตุผลนั่นเอง.
การล่มสลายของยุคสมัย
ไม่มียุคสมัยใดไม่ล่มสลาย ทุกสิ่งทุกอย่างล่มสลายตามสิ่งที่มันควรจะเป็น ยุคสมัยที่เคยรุ่งเรืองที่สุดก็ย่อมมีวันที่ตกต่ำที่สุดได้ ก็เพียงเพราะเหตุผลของการปกครอง เมื่อการปกครองเป็นทั้งหมดของเหตุผล นั่นก็คือการกระทำสิ่งหนึ่งย่อมส่งผลต่อการรับรู้อีกส่วนหนึ่ง แปลว่ามันเป็นสายใยที่ถักทอเหตุการณ์ที่มิอาจเปลี่ยนแปลงได้ เนื่องจากยุคสมัยที่รุ่งเรืองนานก็เพียงเพราะเขานึกถึงประชาชนของเขา ส่วนยุคสมัยที่นึกถึงแต่ประโยชน์ส่วนตน ไม่เคยนึกถึงใครเลยก็มักจะล่มสลายจากตัวของเขาเอง แถมไม่สามารถมีอะไรที่เราจะขวางกั้นไว้ได้เลย ปัญหาของระยะเวลาก็จึงขึ้นอยู่กับเหตุ ที่สัมพันธ์กันกับผลลัพธ์ ซึ่งมันเกี่ยวเนื่องด้วยตัวของมัน.
เมื่อการล่มสลายปรากฏเด่นชัดขึ้น เราย่อมต้องเล็งเห็นโทษของมันอยู่อย่างนึงว่า ยุคสมัยที่ล่มสลายเร็วย่อมเป็นภัยต่อยุคสมัยต่อไปได้ เช่น ความโง่เขลาของกษัตริย์ที่ปกครองย่อมแสดงถึงความอ่อนแอ และก็จะทำให้การส่งต่อนั้นไปสู่รุ่นถัดไปก็คือรุ่นลูก รุ่นหลานแต่ปัญหาใหญ่กว่านั้นก็คือ เรารู้หรือไม่ว่าเราควรจะยืดระยะเวลาในการล่มสลายของยุคสมัยได้ ด้วยการปกครองแบบมีคุณธรรม เมื่อสมัยที่คุณธรรมปกครองเป็นหลักหรือเป็นใหญ่ ก็ย่อมส่งผลทำให้คนดีได้ขึ้นมาครองอำนาจและมีอำนาจสืบต่อบัลลังก์ต่อไป ซึ่งทุกยุคสมัยย่อมไปต่อได้เนื่องจากความดีที่แผ่ซ่าน ไม่ใช่ความโลภ อำนาจ หรือความมิชอบธรรมใด ๆ ทั้งสิ้น.
การอุบัติขึ้นใหม่ของโลก
ที่ใดมีอำนาจ ที่นั้นย่อมมีคนไปหาอย่างแน่นอน จงมอบอำนาจให้กับคนที่ปรารถนาจะใช้อำนาจโดยชอบธรรม แน่นอนว่าการอุบัติใหม่ของยุคสมัยได้เริ่มต้นขึ้นก็เพียงเพราะ มันเป็นอย่างนั้นของมันเอง เมื่อเรามีการเกิดขึ้นเราก็ต้องมีการยึดถือและทะยานอยากในเรื่องราวของชีวิต เหมือนว่าปมปัญหาของเราจะเป็นแรงขับเคลื่อนที่มากที่สุด กองทัพเดินด้วยท้องก็แปลว่า เราไม่สามารถหลีกเว้นคำว่าหิวโหยได้ เมื่อเราควบคุมกองทัพด้วยธรรม เราก็ย่อมเป็นแม่ทัพที่มีคุณค่าต่อขุนพลที่เราควบคุมอยู่ การถักทอความเชื่อมั่น แรงศรัทธาร่วมกัน ย่อมเป็นสิ่งที่พิสูจน์ได้ว่า ไม่ใช่ใครก็ได้แต่เป็นใครสักคนที่มีคุณสมบัติเพียงพอต่อการเป็นผู้นำที่ดี.
จุดเริ่มต้นของยุคใหม่ จะใหม่สมชื่อไหม เราก็ต้องตั้งคำถามกันต่อไปว่าคนที่คุมหรือปกครองการเมืองของยุคสมัยนั้น ปกครองด้วยวิถีทางใดกันแน่ แน่นอนว่าอำนาจมันเป็นสิ่งที่ยั่วยวน เย้ายวน และหอมหวานสำหรับคนที่ปรารถนาที่จะครอบครองมันเสมอ แถมเป็นดาบสองคมที่เราต้องดูจักสอบทานอำนาจเหล่านั้นด้วย มิใช่ว่าเราจะให้ใครถืออำนาจนั้นก็ได้ ถ้าอำนาจเปรียบเสมือนดาบ เราจะให้ดาบนั้นแก่ใคร แก่ผู้มีประสบการณ์ช่ำชองในการใช้ดาบด้วยคุณธรรม หรือให้เด็กสร้างบ้านที่รู้จักแต่ดาบเพื่อจะเอาไว้ใช้เล่นสนองตัณหาของตนเท่านั้น ทิศทางลมจะไม่เปลี่ยนแปลงไป หากผู้นำนั้นยังมีความคิดคงเดิมอยู่ แล้วมันย่อมเป็นการยากที่ยุคสมัยจะเริ่มต้นใหม่อย่างสมดุล.
จุดจบที่ซ้ำเดิมไม่เปลี่ยน
แล้วคนที่ยิ่งใหญ่ที่สุดไม่ใช่เพียงแค่เขาจะมีอำนาจอย่างเดียว แต่แน่นอนเขาย่อมมีคุณสมบัติอื่น ๆ ในทิศทางที่ดีด้วย ประวัติศาสตร์มาสอนใจเราว่า ทุกอย่างเกิดแต่เหตุ และดับไปเพราะเหตุ ไม่มีสิ่งใดเลยปราศจากเหตุผลไปได้ ไม่ว่าเราจะเข้าใจหรือไม่เข้าใจอย่างไร กษัตริย์ย่อมกลายเป็นทาส หากไม่มีคุณสมบัติที่ดี และทาสย่อมกลายเป็นกษัตริย์ได้ เพียงเพราะมีคุณสมบัติที่ครบถ้วนสมบูรณ์ แม้ว่าเราจะเลือกเกิดไม่ได้ก็ตามแต่ แต่เราสามารถเลือกวิถีทางในการดำเนินชีวิตไปได้เสมอ มันคืออำนาจโดยชอบธรรมของมนุษย์ทุกคนที่มิอาจหลีกเว้นได้ แล้วถ้าหากวันใดวันหนึ่งเราได้จับดาบของจริง เราจะใช้มันให้เกิดประโยชน์อย่างแน่นอน.
ชีวิตที่เติบโตได้ก็เป็นเพียงเพราะ ชีวิตนั้นได้รับการบ่มเพาะไปในทิศทางที่ถูกต้อง เราทุกคนมีเวลาเท่ากัน มีเวลาอย่างจำกัด ทว่าเราใช้เวลาไปแตกต่างกันในแต่ละปัจเจกชน เหมือนว่าเราทุกคนมีระดับสติปัญญาต่างกัน และมีทรัพยากรอื่น ๆ ให้เป็นเชื้อเพลิงเพียงพอในการต่อยอดไปสู่จุดที่เราจะเข้าใจได้ ปัญหาบางทีไม่ใช่อยู่ที่เราไม่ได้ทำ แต่เป็นสิ่งที่เราทำในทุกวันว่ามันจะเป็นคำสัญญาว่าชีวิตเราจะดีจากการกระทำนั้น ๆ จริงหรือไม่ ถ้าเราปรารถนาสิ่งที่ดี เราก็ต้องทำสิ่งที่ดีและถูกต้อง หลีกเลี่ยงสิ่งที่ถูกใจ แล้วเมื่อเราตระหนักว่าความยิ่งใหญ่ไม่ได้อยู่ที่ชีวิต แต่อยู่ที่จิตใจที่บ่มเพาะจากทรัพยากรอันยอดเยี่ยมจากแหล่งกำเนิดที่ดีที่สุดเท่านั้น.
เหตุเปลี่ยนผลจึงเปลี่ยนตาม
อำนาจไม่เคยเปลี่ยนใคร แต่จิตใจเรานั้นต่างหากที่เปลี่ยนอำนาจเป็นพลังอันชั่วร้าย ไม่ใช่ทุกคนจะควบคุมตนเองได้ และเมื่อเราควบคุมตนเองไม่ได้ จะมีบางสิ่ง บางคน หรือบางอย่างมาควบคุมเราอย่างแน่นอน หลายคนไม่เคยชนะใจตนเอง แต่ได้ยึดอำนาจเป็นใหญ่ และก็คงหมายปองว่าจะมีชีวิตที่ดีกว่า มีความสุขในชีวิตที่เหนือกว่าคนอื่น สมัยก่อนอาจจะเป็นยุคที่คนมีอำนาจครองเมือง แต่ตอนนี้คนที่มีเงินเป็นคนที่ครองเมืองแทน เพราะมันคือยุคสมัยของทุน โจทย์เปลี่ยนแต่สมการของโจทย์ยังคงเดิม มนุษย์ยังตามล่าหาอำนาจที่เรียกว่าอิสรภาพ อำนาจคือสิ่งที่เอร็ดอร่อยอยู่ร่ำไป แล้วมันย่อมกัดกินชีวิตที่ไม่ได้มีพลังควบคุมมันได้อย่างหมดสิ้น.
อย่าปล่อยให้อำนาจกลืนกินชีวิตไป เหตุและผลยังปกครองโลกใบนี้เสมอมา ไม่มีวันเปลี่ยนแปลงไปเป็นอย่างอื่น ถ้าอยากได้อำนาจ จงรู้จักควบคุมตนเอง ถ้าอยากมีอำนาจไปตลอดชีวิต จงมอบอำนาจให้กับบางคน เพื่อบางสิ่งที่จะได้ดีขึ้นไปพร้อม ๆ กัน อย่าหลงระเริงไปกับสิ่งที่มี แต่จงมีสติกับมันให้มาก ทุกอย่างมีทั้งคุณอนันต์และโทษมหันต์ ไม่ใช่ว่าเราจะมองสิ่งใดด้านเดียวตลอดเวลา อะไรก็ตามที่เรากำลังมองด้านเดียว สิ่งตรงข้ามกับสิ่งเหล่านั้นจะมาคืนสนองเราอย่างแน่นอน ไม่ประมาทในการใช้ชีวิต และไม่สำคัญว่าวันนี้เรามีอะไรอยู่ แต่วันหนึ่งเราย่อมต้องสูญเสียมันไป และได้สิ่งอื่นกลับมาอย่างหาที่สุดมิได้ มันเป็นเช่นนั้นเอง แล้วมันจะเป็นแบบนี้ตลอดไป.